Wat gebeurde er in Srebrenica juli 1995?

Op 6 april 1993 nam de VN-Veiligheidsraad resolutie 819 aan, waarin werd verklaard dat Srebrenica en een gebied van 30 vierkante mijl rond de stad een veilige zone van de Verenigde Naties waren. “Jullie zijn veilig nu! Dit is een VN-safe area,” roept de Franse VN-generaal Morillon in 1993 door een megafoon vanuit het oude winkelcentrum van de stad. De VN beloofden de mensen van Srebrenica veiligheid en bescherming. Hun beloften waren niets waard toen de genocide begon. Het is de eerste genocide op Europees grondgebied sinds de holocaust.

5 juli 1995

Bombardementen barsten los in het zuidelijke deel van Srebrenica.

8 juli 1995

07.00 uur

Bosnisch-Servische soldaten nemen de VN-observatiepost Foxtrot over.

15:15 uur

Terugtrekkende Dutchbat-troepen worden gestopt door een wegversperring van Bosniaks, die willen dat de troepen in positie blijven om de enclave te beschermen. Er ontstaat een strijd. In een chaotisch moment gooit een burger een handgranaat naar een Dutchbat-station, resulterend in de dood van een Nederlandse soldaat.

9 juli 1995

08:00 uur

Constante beschietingen als vluchtelingen vluchten uit Bosnische Serven die oprukken in het zuiden.

16:00 uur

De weg naar Srebrenica is nu vrij. Dertig Dutchbatters worden gegijzeld door de Bosnische Serviërs.

10 juli 1995

08:55 uur

Kolonel Karremans doet een verzoek aan Air Support en dringt aan op selectieve bombardementen op Bosnisch-Servische tanks en artillerie.

11:00 uur

Bosnische Serviërs beschieten Nederlandse posities. VN-commandant generaal Bertrand Janvier verwerpt het verzoek van Kolonel Karremans om luchtsteun.

18:30 uur

Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladić arriveert op de heuvel boven het stadscentrum van Srebrenica. Kolonel Karremans verzoekt Air Support nogmaals.

21:40 uur

Generaal Janvier is het eindelijk eens met Air Support. Bosnisch-Servische aanvallen houden op. Generaal Janvier stelt de luchtsteun uit tot de ochtend.

Middernacht

Kolonel Karremans vertelt stadsleiders dat 50 NAVO-vliegtuigen de Bosnische Servische posities zullen bombarderen om 6:00 uur.

11 juli 1995

09:00 uur

Kolonel Karremans krijgt te horen dat zijn verzoek om luchtsteun op de verkeerde manier is ingediend. Hij moet opnieuw verzenden op de juiste manier. In de lucht sinds 6:00 uur, zijn NAVO-vliegtuigen nu zonder brandstof en moeten terugkeren naar hun basis in Italië.

10:30 uur

Bosnische Serven begonnen opnieuw te beschieten.

11:00 uur

Generaal Janvier aarzelt opnieuw om Air Support goed te keuren. Meer dan 20.000 vluchtelingen – vrouwen, kinderen, zieken en ouderen – vluchten naar de belangrijkste Nederlandse basis in Potočari, drie mijl verderop.

12:05 uur

Generaal Janvier geeft Air Support toestemming, drie uur nadat het was aangevraagd.

14:40 uur

Twee Nederlandse F16-jagers laten twee bommen vallen op Bosnisch-Servische posities. Bosnische Serviërs dreigen de Nederlandse gijzelaars en vluchtelingen te doden. Verdere luchtaanvallen worden afgelast.

16:15 uur

Generaal Mladić komt Srebrenica binnen om de stad te claimen voor de Bosnische Serven.

16:30 uur

De Dutchbat-troepen beweren dat hun basis nu vol is. Meer dan 20.000 mensen, vastzitten buiten de basis, zoeken hun toevlucht in nabijgelegen fabrieken en velden. Slechts 5.000 mogen binnen de basis blijven.

16:45 uur

Bosnisch-Servische soldaten komen aan in de basis van Potočari.

20:30 uur

Generaal Mladić roept kolonel Karremans bijeen voor een vergadering.

23:30 uur

Kolonel Karremans ontmoet generaal Mladić met de plaatselijke onderwijzer Nesib Mandzic. Tijdens de bijeenkomst eist generaal Mladić dat alle wapens worden ingeleverd. Hij vertelt Nesib: “De toekomst van je mensen ligt in jouw handen, en niet alleen in dit gebied.” Wanneer Nesib antwoordt dat hij toevallig een vertegenwoordiger is en dat hij niet verantwoordelijk kan worden gesteld, antwoordt generaal Mladić: “Dat is uw probleem. Je moet je volk van de ondergang redden. “

Middernacht

15.000 mannen verlaten de enclave en beginnen aan een gevaarlijke 80 kilometer lange reis naar het dichtstbijzijnde islamitische territorium, Tuzla.

12 juli 1995

OCHTEND

Ibrahim Nuhanović wordt opgeroepen voor een ontmoeting met generaal Mladić. Mladić zegt tegen Nuhanović: “Uw mensen hoeven niet te sterven. Niet je echtgenoten, of je broers, of je buren. Bepaal gewoon wat je wilt doen. Zoals ik gisteravond zei, je kunt overleven of je kunt verdwijnen. “Hij herhaalt zijn eisen. Uiteindelijk zegt Mladić: “Allah kan je niet helpen. Maar Mladić kan het wel. “

11:30 uur

Mladić loopt door de enclave, deelt traktaties uit en verzekert vluchtelingen: “Ongeacht of je oud of jong bent, je zult wel vervoer krijgen. Wees niet bang – eerst vrouwen en kinderen. “Het Bosnisch-Servische leger begint dan alle mannen van 12 tot 77 te scheiden. De mannen worden in een enkele groep naar een groot huis gebracht voor verhoor. Een Dutchbat-soldaat ziet een burger naar de achterkant van het huis worden gebracht, wordt gevraagd om tegen een muur te knielen en wordt ter plekke doodgeschoten. 23.000 vrouwen en kinderen worden de komende 30 uur gedeporteerd. De VN accepteert de vraag van Bosnisch-Serviërs en betaalt de brandstof van alle bussen. Generaal Mladic komt met bussen naar de Nederlandse compound. Hij heeft nog wel een eis: de mannen moeten ondervraagd worden voordat ze veilig wegkunnen, zij moeten daarom apart vervoerd worden. Dutchbatters helpen met het scheiden van mannen en vrouwen. Kort daarna vertrekken de bussen in verschillende richtingen. De vrouwen gaan richting veilig gebied en de mannen en jongens “in de weerbare leeftijd” worden op brute wijze vermoord en verdwijnen in massagraven.

19:45 uur

De mannen die in het huis worden vastgehouden, worden weggejaagd. Al hun bezittingen zijn verbrand. Bosnische Serven beginnen met het beschieten van de Kolom die door de bergen naar Tuzla reist. Honderden worden gedood, terwijl duizenden door de heuvels dwalen.

13 juli 1995

10:00 uur

400 mannen worden vastgehouden in een magazijn. Velen worden doodgeslagen. Met behulp van gestolen VN-uitrusting poseren Bosnisch-Servische soldaten als vredestroepen, in een poging de mannen van de Kolon tot overgave te brengen. Ze gebruiken luidsprekers om de mannen te verzekeren dat ze bij overgave niets risceren. Honderden mannen worden waargenomen op een voetbalveld in Nova Kasaba door een Dutchbat-soldaat. De mannen worden gezien in rijen zittend op hun knieën, met hun handen achter hun hoofd.

12:00 uur

De Nederlanders beginnen Bosnisch-Servische eisen uit te voeren om alle 5000 vluchtelingen van hun basis te verdrijven.

16:00 uur

Honderden uitgeputte mannen van de Kolon zijn betrapt op een poging om door de bergen te vluchten. In de volgende 72 uur volgt een systematisch bloedbad. Bosnisch-Servische soldaten vermoorden 8 372 mannen alleen al in Srebrenica.

16 juli 1995

Na vijf dagen vlucht door de bergen, arriveren de eerste overlevenden van de Kolon op islamitisch grondgebied. Duizenden zijn gedood tijdens de reis.

21 juli 1995

Na onderhandelingen tussen de VN en de Bosnische Serven mogen de Dutchbat-troepen Srebrenica verlaten. Generaal Mladić neemt afscheid van kolonel Karremans. Hij vertelt hem om een veilige reis te maken en wenst hem het allerbeste. Hij overhandigt hem een geschenk, dat kolonel Karremans met een glimlach accepteert, en vraagt: “Is dit voor mijn vrouw?” Beide mannen lachen en delen samen een drankje. Ze schudden elkaar nogmaals de hand en danken elkaar. Terwijl de VN-auto’s Srebrenica verlaten, groet generaal Mladić en de Bosnische Servische soldaten. Dutchbat-troepen worden op straat gezien terwijl ze vieren, dansen en drinken. De eerste berichten over het bloedbad beginnen te verschijnen. Het civiele hoofd van de VN van Bosnië, Yasushi Akashi, meld de gruweldaden niet. Elders verwijst kolonel Karremans naar de aanval op Srebrenica als zijnde “een uitstekend geplande militaire operatie”.

Mijn mening

Ja, mijn mening … elk jaar op 11 juli herdenk ik niet de Vlaamse Nationale feestdag, maar de genocide van mijn moslimbroeders in Bosnië door het christelijke Bosnisch-Servisch leger onder leiding van generaal Mladić (moge zijn naam voor eeuwig vergeten worden).

In een artikel schreef Coen van de Ven[i]: ‘Over de houding van de Nederlandse soldaten verschillen de meningen en de verhalen. Wat vast staat is dat ze slecht voorbereid waren. Het ontbrak aan trainingen die de soldaten had moeten voorbereiden op een andere cultuur en het omgaan met burgerslachtoffers. Het levert uiterst pijnlijke verhalen op. De kazernes worden volgeklad met racistische tekeningen. Later lekken via de mediaverhalen uit over soldaten die potten pindakaas ruilen voor seksuele handelingen van de plaatselijke bevolking. Het is het begin van een lange reeks schandalen.’

Verder gaat het artikel als volgt: ‘Omstreeks vier uur die middag stellen de Serviërs een ultimatum: stop eventuele luchtaanvallen, anders brengen we Nederlandse krijgsgevangen om. Een paar uur later stapt commandant Karremans in de auto, hij gaat naar een hotel in de buurt om Ratko Mladic te ontmoeten. Het wordt een iconische ontmoeting. Waar een sterke commandant had moeten staan, toont Karremans zich een bangig leider die – ook door de omstandigheden – danst naar de pijpen van een woedende Mladic. “Don’t shoot the pianoplayer,” zegt Karremans als Mladic weer tiert en schreeuwt tegen de bange Nederlander. Hij bedoelt daarmee dat hij slechts de man is die de boodschap komt overbrengen. Mladic is onverbiddelijk: “U bent een waardeloze pianist.”

De gegijzelde Nederlanders kunnen gaan na dit gesprek. Samen met de andere Dutchbatters zullen ze het gebied veilig verlaten. Ook onderhandelt Karremans dat Bosnische vluchtelingen op bussen worden gezet naar Tuzla, een veilige stad in het noorden van Bosnië.

De Nederlandse soldaten zijn dan inmiddels aangekomen in Zagreb, waar ze met blikjes Heineken in de hand feesten. Ze hebben het overleefd en zijn ontzettend opgelucht. Maar terwijl de wereld beelden ziet van hossende Hollanders, sijpelt het nieuws van die andere Srebrenica-bewoners binnen.

Tot op de dag van vandaag wordt er gezocht naar lichamen. En dat is moeilijk. Lichamen zijn soms in stukken gehakt en verdeeld over verschillende graven. Op dit moment zijn er bijna zevenduizend lichamen geïdentificeerd. Tegenover de oude Dutchbat-kazerne is een begraafplaats herrezen. Eindeloze witte graven glooien hier over een groene heuvel. Voor elk slachtoffer staat er een: 8.372 in totaal. Ze kijken uit op de batterijfabriek waar de soldaten zaten die hun leven hadden moeten verdedigen.

Er is veel kritiek geweest op het handelen van de Nederlandse soldaten. Konden zij niet meer doen? Waren ze niet te veel met hun eigen lot bezig? Ook de Nederlandse regering en de Verenigde Naties krijgen tot op de dag van vandaag felle kritiek. Het helpt ook niet dat het ministerie van Defensie zich in zwijgen hult. Zo is er het beruchte fotorolletje dat verdwijnt. Een van de soldaten, luitenant Ron Rutten, maakt op 13 juli 1995 foto’s in een huis waar Bosnische Serviërs moslims gevangenhouden. Ook liggen daar negen lijken. Keihard bewijs van oorlogsmisdaden. Maar dat bewijs verdwijnt. Zodra het ministerie er bij thuiskomst van Dutchbat achter komt dat dit fotorolletje bestaat, gaat een majoor het hoogstpersoonlijk ophalen voor onderzoek. Bij het ontwikkelen gaat het echter mis en verdwijnen de beelden. Volgens velen – inclusief onderzoekers binnen het ministerie – gebeurt dit expres, maar volgens de krijgsmacht zelf is het mislukken van het rolletje gewoon een “menselijke fout.”

Duidelijk is de rol van de Bosnisch-Servische soldaten. Zij voerden de massamoord uit. In de afgelopen jaren werden Servische kopstukken daarvoor veroordeeld door een internationaal tribunaal in Den Haag. Vorig jaar nog werd Radovan Karadžić (71) veroordeeld tot veertig jaar gevangenisstraf voor zijn betrokkenheid bij volkerenmoord. Hij was tot 1996 de leider van het Servische deel binnen Bosnië en daarmee opperbevelhebber.

De toenmalig president van Servië, Slobodan Milošević, ontliep zijn straf toen hij in 2006 overleed in zijn Haagse cel. Ratko “de slager” Mladic wordt op 22 november 2017 door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, na een proces dat bijna vijf jaar duurde. Het tribunaal houdt hem verantwoordelijk voor de ergste oorlogsmisdaden in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog en acht hem schuldig aan onder meer genocide, moord en terreur.’ – tot hier een deel van het artikel van Coen van de Ven.

Voor mij is Nederland medeplichtig door verzuim en lafheid aan de genocide van meer dan 8.000 moslims.

Laten we op 11 juli stilstaan bij wat er in 1995 gebeurde in ons Europa – waar na de val van het Naziregime men beloofde dat er nooit meer een genocide zou plaatsvinden. Laten we die dag gedenken door erover te praten, duaat[ii] te doen voor de slachtoffers en hun familie, de wezen, weduwen en moeders die hun zonen hebben verloren … maar ook de vrouwen en dochters die zijn omgekomen tijdens dit conflict enkel om het feit dat ze moslims waren.

We will never foget!

Valenciennes – France, 5 Chawwal 1440 Hijri


[i] NPO Focus

[ii] Arabisch: smeekbeden gericht tot God (Allah).